In Servië is de verkiezingscampagne begonnen, zonder te weten wanneer de parlements- en presidentverkiezing plaatsvindt. Het kan eind dit jaar zijn, maar evengoed begin volgend jaar. Volgens de Grondwet moeten de verkiezingen uiterlijk in april 2027 achter de rug zijn.
President Aleksandar Vučić heeft aangekondigd zich niet verkiesbaar te stellen als president. Het premierschap slaat hij niet af. In de praktijk betekent dat voortgang van zijn huidige taken. Na veertien jaar aan de macht is machtsbehoud zijn doel. Denk in dit kader aan de slimme ruil van Vladimir Poetin met Dmitri Medvedev in 2008.
Vučić aftreden komt enerzijds door de toegenomen onrust in het land, anderzijds is het politiek overlevingsgedrag. De onrust is aangewakkerd door de al jaren durende corruptie en het in elkaar storten van de overkapping van het station in Novi Sad, eind 2024, waarbij 16 doden vielen. Enorme landelijke (studenten-)protesten tegen de regering waren het gevolg.
Hoewel Vučić zich aanvankelijk buiten de campagne wilde houden reist hij het land af om zichzelf en zijn partij Verenigd Servië te promoten. ‘Servië wint’, klinkt het tot in de kleinste uithoeken van het land. Overal waar hij komt ontvangen ze hem met gejuich. Hij roept jonge Serviërs – jaarlijks verlaten 40.000 jongeren Servië – op om tegen een vergoeding terug te keren naar het vaderland, belooft beter wegen, betere scholen, meer fabrieken en vooral hogere inkomens voor gepensioneerden en sociaal zwakkeren, de doelgroep die op hem stemt. Op korte termijn moet alles gerealiseerd zijn. En het volk pikt het.
Arm
Om zijn eigen positie in balans te brengen met het volksbelang laat hij geen kans voorbij
gaan om zich te profileren als de doorsnee Serviër. Ik heb niets, ik ben arm, mijn leven wijd ik aan Servië. Plat gezegd, het is lulkoek. Na kadastraal onderzoek noteerden journalisten van het Servische Crime and Corruption Reporting Network (KRIK): ‘De Servische premier Aleksandar Vučić en zijn familie bezitten zeven panden met een waarde van meer dan € 1 miljoen in de Servische hoofdstad Belgrado.’ Op verkiezingsbijeenkomsten zegt Vučić ‘slechts één studio-appartement van 30 vierkante meter te bezitten en verder geen ander vastgoed – geen auto’s, geen bedrijven, geen spaargeld op de bank.’ Zijn maandloon bedraagt ongeveer € 1.000. En de toehoorders knikken braaf en klappen. Ze hebben kennelijk niet in de gaten dat hun land niet meer geregeerd wordt door een regering maar door Vučić en parlementsvoorzitter Ana Brnabić. Het ontgaat ze dat er banden zijn tussen de georganiseerde misdaad en de overheid, of het kan ze niks schelen. De corruptie in Servië is bovenmatig, de vervolging beperkt, ook al probeert Vučić daar in het licht van de verkiezingen iets aan te doen.
Media-controle
De regering houdt met een strenge media-controle het volk onder de duim. Journalisten die de negatieve kanten aan de kaak stellen, zoals die van KRIK, kunnen rekenen op druk en sabotage. Zijn invloed op de media leidt ertoe dat de SNS in de meest recente peilingen hoog scoort. De partij staat op 47 procent van de stemmen. De oppositie komt, ondanks voortdurende onderdrukking, uit op 31 procent van de stemmen.
EU ruikt voordeel
Ondanks de negatieve tendens ziet Servië de EU als een aantrekkelijke partner, dat is wederzijds. De EU is het niet eens met het autocratische beleid, maar kijkt likkebaardend naar de grote lithiumvoorraad van Servië, liever daar troep na ontginning dan in een EU-land, denken ze.
Wat gebeurt er als Vučić aan de macht blijft en de EU doet niets? Dan tolereer je autocratie zolang er sprake is van stabiliteit en economische vooruitgang. Dan ga je ermee akkoord dat Servië Chinees kapitaal pompt in zijn industrie, die vaak onderhevig is aan ondoorzichtige contracten en sterke milieuverontreiniging. Je vindt het dan kennelijk ook oké dat Servië weigert mee te gaan met de EU-sancties tegen Rusland.
Hoe lang Vučić deze evenwichtsoefening kan volhouden in het licht van de huidige mondiale gebeurtenissen is de vraag. Bovendien zullen de protesten in Servië niet stoppen als hij aan de macht blijft. Vučić verkeert ook na de verkiezingen in een instabiel land, sterker: een instabiele wereld.