Het Thomaskirchhof in Leipzig met links de Thomasschule. Het huis van Bach maakte er deel vanuit, maar is in 1902 gesloopt.
In Leipzig componeerde Bach in een benauwde kleine donkere kamer, waarin nauwelijks plaats was voor vier mensen. Vanuit het raam op de verdieping zag hij uit op het huis van zijn buren, de familie Bose – tegenwoordig het Bach-museum en Bach-Archiv.
De kamer behoorde tot zijn woning in de Thomasschool, vlak naast de Thomaskerk, die helemaal teruggaat naar een kloosterkerk uit de dertiende eeuw. Hij deelde daar zijn leven met zijn tweede vrouw Anna Magdalena en tien kinderen, zes dochters en vier zonen (alle vier schopten het tot wereldberoemde componisten). Het gezin Bach verloor tien kinderen. Zijn eerste vrouw, Maria Barbara, stierf in 1720.
Duiventil
Ze leefden samen met de 150 leerlingen van de Thomasschool. Stil was het zelden. Documenten uit zijn tijd als cantor in Leipzig (1723 – 1750) vermelden dat het ‘een duiventil’ was. Toch schreef hij wekelijks cantaten. Bij kaarslicht, waardoor hij uiteindelijk het zicht verloor. In die benauwde kamer componeerde hij minstens 180 cantaten, twee passies, de Johannes en de Mattheus en analyseerde hij in de jaren veertig van de achttiende eeuw het diepste wezen van zijn prachtige, tijdloze muziek die je iedere dag kunt horen en nooit verveelt.
Altijd Bach
Wiskundige perfectie en polyfonie beheersen zijn werk. Voor hedendaagse musici is Bach altijd nabij. De Amerikaanse componist Leonard Bernstein aanbad Bach. In de moderne Romeo & Julia opera West Side Story gebruikte hij het door Bach toegepaste contrapunt ter verhoging van de spanning. Ook in de popmuziek komen ze niet los van Bach. Luister naar The Beatles, Bachs barokmuziek in diverse songs, zoals Penny Lane . The Rolling Stones beginnen “You Can’t Always Get What You Want” uit 1969 met het London Bach Choir . ABBA leunde zwaar op Bach. Luister naar Lay All Your Love On Me. Jazz bevat ook veel improvisaties en harmonieën die herinneren aan Bach.
Quodlibet
Ga er niet van uit dat Bach alleen kerkmuziek schreef. Hij was ook hofcompositeur. Vijftien jaar werkte hij als componist aan hoven in o.a. Weimar (orgelwerken) en Köthen (Brandenburgse Concerten). Evenals later Mozart ging hij zich te buiten aan kluchtige composities, zoals Quodlibet (Latijns voor “wat je behaagt”). Vermoedelijk uit 1707, gecomponeerd voor een huwelijk en waar zelfs ons Texel in voorkomt.
Orgel
Het huidige orgel in de Thomaskerk is uit de negentiende eeuw.
Van heinde en verre kwamen er mensen naar Leipzig als Bach speelde op het orgel uit 1511 in de Thomas. Daarom was hij bekend, niet om zijn composities die de meesten te zwaar, moeilijk of juist vonden lijken op opera. Het kerkbestuur hoorde het liever niet in de kerk. Maar zijn orgelspel dat was fenomenaal.
In de Thomaskerk is nu alles anders dan in Bachs tijd. Het huidige hoofdorgel stamt uit de negentiende eeuw. In 2000 kwam er een orgel bij met barokgeluid. Voor het ‘oude’ orgel is genoeg ruimte voor koor en orkest, geregeld zijn er uitvoeringen van Bachs cantates en passies.
Geëerd?
De componist was bekend, maar of hij ook geëerd werd is een tweede. Al werd hij in 1746 wel vereeuwigd op een schilderij, een geste van de gemeente, of plichtgetrouwheid bij de functie? Na zijn dood in 1750 keek er niemand meer naar hem om. De cantor verdween in een ongemarkeerd graf. Ruim 140 jaar later werd hij er uitgehaald. Zijn roem kwam langzaam op gang. In 1801 verscheen zijn biografie. Tot 11 maart 1829 bleef het stil. Die dag dirigeerde de 20-jarige Felix Mendelssohn in Berlijn de Matthäuspassion. Daarna ontstond er een run op het werk van Johann Sebastian Bach. Tot op de dag van vandaag voert hij de boventoon aan in een lange rij componisten .
Bach toonde bovenmatige interesse in de bouw van
muziekinstrumenten, vooral orgel en viool. De orgel- en pianobouwer Gottfried Silbermann († 1753) en vioolbouwer Johann Christian Hofmann († 1750) kende hij persoonlijk.