Auteur Peter van Leeuwen* schetst de omslag in de volkshuisvesting. Dit voor iedereen toegankelijke boek geeft inzicht in de sociale huursector, een bedrijfstak waarin jaarlijks meer geld om gaat dan bij Philips en Unilever samen.
Lees delen uit Idealen & Graaien
Martien Kromwijk, Hubert Möllenkamp, Gerard van der Zwet… Niemand buiten de volkshuisvesting kende deze heren. In 2009 veranderde dat rap. Möllenkamp hield er een exorbitante levensstijl op na bij woningcorporatie Rochdale in Amsterdam. Van der Zwet speelde gevaarlijk spel met gemeenschapsgeld en smeedde te kostbare plannen. Martien Kromwijk, voorzitter van de raad van bestuur van woningcorporatie Woonbron in Rotterdam, verstarde toen hij geconfronteerd werd met de miskleun van de SS Rotterdam, een cruiser van de voormalige Holland-Amerikalijn die Katendrecht uit de misère moest halen.
Het waren lang niet de enige misstappen in de volkshuisvesting, een wereld waarin graaien terrein wint. Hoge salarissen en ontslagvergoedingen, ‘spelen’ met aandelen, bouwen van dure koopwoningen en koersen op winst, maken van de idealen die ten grondslag lagen aan de corporatiesector een flinterdun laagje verguld zilver dat aan alle kanten rimpelt.
Bezuinigen, dereguleren, decentraliseren en privatiseren zijn begrippen die de corporaties met bakken over zich heen kregen. In de jaren tachtig luidde ze het einde in van de verzorgingsstaat. Staatssecretaris Heerma maakte duidelijk dat het menens was. Een ‘hondendrijver’, een ‘beul’, een ‘verstikker van de volkshuisvesting’, zo noemden ze hem. Heerma trok zich van die kritiek niets aan. ‘Er is voor de markt gekozen, de markt zal het ook moeten klaren’, aldus de bewindsman. Voor de woningcorporaties bleef er niets anders over dan te slikken. In 1991 was de Woningwet negentig jaar oud en de volkshuisvesting totaal veranderd.
Sinds de brutering, het tegen elkaar wegstrepen van subsidies en rijksleningen in het begin van de jaren negentig van de vorige eeuw, voltrok zich een revolutie in deze branche. Het antwoord van de corporaties aan de samenleving was het opsplitsen in onderhoudsafdelingen, makelaardijen en bedrijven voor commercieel vastgoed. De buitenwereld stelde nauwelijks vragen over dit risicomanagement. Geld verdienen werd het motto.
Om de snelheid van de bedrijfsvoering te bevorderen werden vrijwel alle woningcorporaties van vereniging een stichting. Huurders kregen een stem in een adviesorgaan en de raad van toezicht houdt de handelingen van de directeurbestuurder in de gaten. De commissarissen hebben doorgaans een hoog ons kent ons gehalte. Hun wedde kan oplopen tot 10.000 euro of meer per jaar per commissaris.
De salarissen en bonussen van de corporatiedirecteuren stegen fors tot wel een half miljoen euro per jaar. Terecht? De directeurbestuurder beschikt over een stevige werkgarantie, als hij of zij tenminste niet opvalt door geklungel of een slechte pers krijgt door gesteggel met geld.
De ommezwaai in de sector leidde tot grootschalige veranderingen: fusies, de oprichting van een eigen financiële dienstverlener, het Waarborgfonds, meer en meer klantgericht werken en nadenken over de liberalisering van het huurbeleid. Volgens Aedes, vereniging van woningcorporaties ‘een fantastisch plan’. In werkelijkheid verzette veel woningcorporaties zich. Het plan bewerkstelligde een scheuring in de gelederen van de brancheorganisatie. De kloof leidde onder meer tot het vertrek van Willem van Leeuwen, directeur en voorzitter van Aedes. Hij vertrok met een douceurtje van 1,49 miljoen euro.
Geld is de maat der dingen geworden in een sector waar het sociale belang zou moeten overheersen. Hoe gaat dat in de toekomst? Hoe ziet volkshuisvesting eruit over veertig jaar? Iedere voorspelling is koffiedik kijken, maar vast staat dat corporaties altijd verplicht zijn te zorgen voor woningaanbod voor degenen die niet in staat zijn zelf voor een dak boven hun hoofd te zorgen en daarom nooit, hoe graag sommige corporaties dat ook zouden willen, afkomen van de Haagse inmenging.
U kunt Idealen en Graaien (ISBN 978-94-90834-0-67) bestellen bij Uitgeverij Kontrast. Het boek telt circa 200 pagina’s, is rijk geïllustreerd met foto’s en verschijnt in november 2010. Bij voorinschrijving kost het boek 15 euro, daarna 17.50 euro.
*De auteur was van 1987 tot 2007 communicatieadviseur bij Aedes, vereniging van woningcorporaties, en Woningcorporatie Portaal.
