Angst voor de neutronenbom, een atoomwapen die het leven doodt maar de bebouwing spaart, leidde in de jaren zeventig tot hevige onrust. Na het einde van de Koude Oorlog werd het wapen ontmanteld. Sinds 2003 is er niets meer van vernomen.
De ontwikkelingen rond onder meer Venezuela en Oekraïne geven velen het gevoel dat de wereld in een onmetelijke chaos verkeert. Dat is niet zo. De wereld is eerder onrustig en complex, maar dat is niet nieuw, zo was het altijd.
Alles bij elkaar opgeteld leven we in Nederland – vierde in de EU qua welvaart – in een gelukkige tijd. Natuurlijk, ook nu zijn er grote problemen, denk aan de toeslagenaffaire, het woningtekort en ook nu zijn er mensen die de eindjes aan elkaar moeten knopen. Maar deze problemen vallen in het niet bij de ellende die we kenden tot ver in de jaren vijftig. Ook toen was er angst voor oorlog en die is nooit uit te sluiten, maar de kans erop is klein.
Ongedierte
Armoede was destijds een veelvoorkomend verschijnsel. Onder de kop ‘Treurige toestanden’ meldt de socialistische krant Het Volk in 1917 de vondst van een sterk verwaarloosde vrouw in het buitengebied van Goes. ‘In een woning aan de Heer Hendriks-Kinderdijk vond men een vrouw in ergerlijke staat van vervuiling. Haar enige dekking bestond uit een ouden zak vol ongedierte. Zij was ziek en kon niet meer lopen. De autoriteiten brachten haar naar het gasthuis. Voor het in de woning aanwezige kindje zal een plaats gezocht worden.’ De Armoewet van 1912 trachtte met zeer schamele uitkeringen in de allergrootste nood te voorzien.
Vroeger was sneeuw een veel groter probleem dan nu. Bij hevige sneeuwval stonden de treinen vaak pardoes stil.
Door de sneeuw zijn er vandaag problemen, maar die zijn lang niet zo erg als in de tijd van de stoomtrein. Zo stonden in de winter van 1901 in het hele land de treinen stil als gevolg van een hevige sneeuwstorm. De van de kou kleumende passagiers zaten in de onverwarmde wagons te bibberen. Op de steenkoude stations kregen ze gratis soep en konden, ook gratis, kiezen uit koffie of chocolademelk.
Mallemolen
Onze tijd met internet en de iPhone maakt dat we continu bestookt worden met nieuws. Daardoor lijkt de wereld een mallemolen. Buitenlands nieuws speelde hier honderd jaar geleden nauwelijks een rol. Het was een zaak van ‘res inter alios acta’, zoals de hoofdredacteur van NRC schreef: een kwestie die alleen vreemden aanging. Het buitenland was voor buitenlanders. Men nam er weliswaar kennis van maar voelde zich er niet écht bij betrokken. Vlak voor WO I sloegen bij een roeiwedstrijd op een Italiaans meer enkele boten om, veertig mensen verdronken. De grote Nederlandse kranten besteedde er precies zes regels aan. Beelden ontbraken.
Door de vooruitgang van economische, sociale en medische omstandigheden kregen we het hier een stuk beter dan onze grootouders uit de negentiende eeuw. Het grootste verschil met toen is dat alles nu veel sneller gaat wat bij velen tot stress leidt. Stress veroorzaakt onrust, maar hoeft niet per se tot stuurloosheid – chaos – te leiden.