Home

Alles verandert bliksemsnel

De wereld is in nauwelijks 20 jaar totaal veranderd. Internet is de nieuwe Werkelijkheid geworden. Ruim 100 jaar geleden brachten telegraaf, telefoon, stoomboot, en trein, later het vliegtuig ons vooruit. Het ging snel, maar nooit zo snel als nu.

Onze wereld is veranderd in een dorp. Financiën, handel en industrie zijn uitgegroeid tot een georganiseerde productieketen. In dit ‘werelddorp’ met 7 miljard inwoners draait het om globalisering: het openstellen van grenzen voor de gemakkelijke verplaatsing van goederen en diensten.

Die ontwikkeling gaat razendsnel. Alleen een crisis, recessie of oorlog kan er een eind aan maken. Maar zijn de puinhopen aan de kant geschoven dan draait alles gewoon weer door en wellicht nog sneller dan voorheen.

Op deze site wil ik de veranderingen in de wereld volgen. Niet zoals een krant of tijdschrift doet, maar door alleen datgene eruit te pikken wat ik belangrijk vind.

Nederland in WO 1 nu gratis te lezen. Het boek verscheen in 2014.

nederland in wo1

Nederland in wo1


De ellende van Arnhem

Airborne begraafplaats, Oosterbeek.

Een fout van maarschalk Bernard Montgomery, dat was de bestorming van de Rijnbrug in Arnhem in 1944, die aan 1648 Britten en 79 Polen het leven kostte, de duizend burgerslachtoffers  niet meegerekend. Een brug proberen te veroveren die meer dan 10 kilometer van de landingsplaats af ligt, terwijl je weet dat er Duitse tanks in de buurt zijn en getrainde SS’ers, dat is niet slim.

Maroon Airborne baret, 1944.

Toch hebben de Britse Airbornes zich stevig verzet – over moed gesproken. Tot het niet meer kon. De slag om Arnhem was de laatste overwinning van het Duitse leger. Voor de Britten was het de enige nederlaag in WOII. Uit eerbied voor de held van El Alamein werd de fout lang verzwegen. Nederland had er helemaal geen zin in om de geallieerden in een kwaad daglicht te stellen. Terwijl er alle reden voor was, want zonder dit debacle was de hongerwinter (20.000 doden, begin 1945) er nooit geweest.

Nu kunnen we rustig stellen: Monty, was bij Nijmegen Duitsland binnengegaan, wat in februari 1945 inderdaad gebeurde. Operatie Veritable, was het begin van het einde, maar kostte aan 23.000 geallieerde en 45.000 tot 60.000 Duitse soldaten het leven. Het is vreemd, maar niemand spreekt meer over deze verschrikkelijke slag.

Bloedbad

Over de Slag om Arnhem daarentegen zijn bibliotheken vol geschreven. Het verlies telde zwaar. Iedereen die erin geïnteresseerd is kent het boek Een brug te ver van Cornelius Ryan. Het verscheen in 1974. Van later datum is een boek dat je aan de hand van ooggetuigenverslagen meesleurt naar het midden van het slagveld. Arnhem heet het, geschreven door Martin Middlebrook. Een voorbeeld. ‘Brigadegeneraal Lathbury deelde de commandanten mee “dat we zonder meer kunnen rekenen op de bloedigste gevechten (…), en geloof me, het wordt een bloedbad.” Niemand dacht dat hij een grapje maakte en het was duidelijk dat iedereen zich afvroeg welke compagnie er het eerst zou gaan.’

Britse glider.

Ook over het dalen van gliders, die de Airbornes – 10.000 man sterk – meenamen is in het boek een ooggetuigenverslag opgenomen. ‘Loskoppelen op ongeveer 1.100 meter. Daalsnelheid bij volle belading van 7,5 ton 120 meter per minuut. Vliegsnelheid 130 km per uur voor een maximaal zweefvermogen. Tijd in de lucht? Normaal zwevend dalen naar ongeveer 600 meter in ongeveer vijf minuten. Dan de laatste 350 meter met half en helemaal neergelaten landingskleppen, een tot twee minuten en dan de landing.’

Het kon ook fout gaan, dan brak een Horsa achter een Stirling in tweeën en vond je het toestel als platgetrapt luciferdoosje met bemanning en al terug op de grond.

Na de landing bij de eerste shift in Wolfheze/Heelsum verliep alles smooth. Sommige manschappen zagen kans thee te zetten, al kostte ze een behoorlijke schrobbering van hun sergeant, die wist dat de moffen vlakbij waren.

Tweeling

Na de eerste landingen, zondag 17 september, kregen de troepen bij Hotel Wolfheze te maken met de eerste tegenslag. Ze kwamen in botsing met het Bataillon Kraft, het SS-Panzergrenadier-Ausbildungs- und Ersatzbataillon 16. ‘Bij nadering van het hotel stuitte de jeugdige luitenant Roy Timmins en de zijnen op een sterke eenheid Duitse soldaten, die tot de tanden bewapend waren. Timmins sneuvelde en twee van zijn mannen raakten zo ernstig gewond dat ze de volgende dag overleden.’

De graven van de tweeling Thomas en Claude Gronet.

Tijdens de mars naar de Rijnbrug werden in Oosterbeek hevige gevechten geleverd. Daar waar de Benedendorpseweg overgaat in de Klingelbeekseweg, op de heuvelachtige wei bij het spoorwegviaduct, sneuvelden Thomas en Claude Gronet, een tweeling van 21. Beide Airborne-soldaten gingen vrijwel op hetzelfde moment. Ze liggen begraven op de Airborne war cemetry in Oosterbeek.

Op dinsdag 19 september trokken drieduizend Airbornes zich terug in de Oosterbeekse saillant. Vanaf dan speelt de strijd zich grotendeels af in de omgeving van de Oude Kerk waar de hevigste gevechten plaatsvonden.

Oude kerk in Oosterbeek, in deze omgeving werd hevig gevochten.

Droevig

De ellende van het sneuvelen, ja ook daarover lees je in het boek van Middlebrook. ‘Soldaat Ralph Shackleton ontdekte het lichaam van een officier: “Ik vond luitenant Mackey dood tussen een paar bomen liggen, net buiten de landingszone. Ik stopte zijn gegraveerde gouden trouwring in zijn mond, zodat de Duitsers die niet konden afpakken. Vlak bij hem lag een Duitser te sterven (hij was één van 1800 dode Duitsers bij Arnhem, P.v.L). De rechterkant van zijn hoofd lag open. Zijn hersenen dropen over zijn gezicht. Hij was bij bewustzijn en mompelde nog. Toen ik me over hem heen boog, stak hij zijn hand uit en liet die rusten op een van mijn patroontassen. Ik gaf hem de morfine van luitenant Mackey en liet ze beiden in het gras achter. Het gevoel dat ik toen had, over hoe vergeefs en droevig dat alles was, heb ik nog steeds.”‘

In de nacht van maandag 25 september trokken 2300 Airbornes over de Rijn, de rest was gesneuveld, gewond, krijgsgevangen of gevlucht.

De ellende van de Slag om Arnhem beslaat ruim 500 pagina’s. Arnhem is een uitgave van Tirion Uitgevers.

 

 

Krijn van Doggerland

Prehistorische botten, de bijvangst van vissers op Doggersbank.

Vissers vangen geregeld prehistorische botten in hun netten. Op het industrieterrein van Urk bestaat een levendige handel in mammoetbeenderen en andere botten uit lang vervlogen tijd. Veel van het opgeviste spul komt uit Doggerland, nu een deel van de Noordzee maar een miljoen jaar geleden een uitgestrekte steppe die wat nu ons land is verbond met Engeland.

Dit grijze stukje schedel van een Neanderthaler, gevonden in Zeeland, past perfect in de schedel van een andere Neanderthaler. Let op de verhoogde oogkas.

Doggerland lag tussen de Nederlandse, Britse en Scandinavische kust. Door de steppe stroomde Maas, Rijn en Theems. Er leefden herten, paarden en mammoeten, evenals grottenleeuwen en hyena’s. En er verbleven Neanderthalers, dat weten we zeker. Want in 2001 zoog een zandzuiger het eerste en tot nu toe enige hier gevonden schedelfragment op van een jongvolwassen Neanderthaler. Het fossiel is tussen de 50.000 en 70.000 jaar oud. Ze gaven de bezitter ervan de naam Krijn. Het gezicht van Krijn is gereconstrueerd en te zien in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Van dezelfde leeftijd als Krijn zijn vuistbijlen die vissers geregeld in hun netten vinden. Die vondsten geven aan dat Doggerland ooit druk bewoond was.

Begin twintigste eeuw vonden Britse archeologen bij extreem laagtij in de Noordzee fossiele boomstronken. Voor geoloog Clement Reid het bewijs dat waar nu de Noordzee is ooit land lag.

Speerpunt

De Noordzee gaf duizende vuistbijlen prijs, deze spoelde aan op de Maasvlakte.

In 1931 was er eindelijk tastbaar bewijs dat er op Doggerland jager-verzamelaars leefden. Schipper Lockwood van de trawler Colinda haalde uit een van de netten een brok veen. Tot zijn verbazing zat er een 21 centimeter lange speerpunt in gemaakt van gewei. Dit betekende dat Doggerland geen landbrug was geweest maar een continu bewoond gebied. Latere vondsten van vuistbijlen en vuurstenenmesjes bevestigen die theorie. De archeoloog Bryony Coles kwam in 1998 voor het eerst met de naam Doggerland.

Maar wanneer leefden er mensen op de steppe waar nu de Noordzee is? Om het kort te houden, ruim 900.000 jaar geleden. In die tijd vertoonden zich de eerste mensen in Noord-Europa. Dat weten we door de vondst van voetafdrukken die meer dan 800.000 jaar oud zijn in een riviermonding bij het Engelse Happisburgh (gevonden in 2014). Maar van Neanderthalers waren die afdrukken niet, die arriveerden pas zo’n 400.000 v.Chr. en verlieten de steppe grofweg 40.000 jaar geleden. De Neanderthaler werd 35.000 jaar geleden opgevolgd door de moderne mens, waarvan de meeste gebruikssporen zo’n 16.000 jaar oud zijn.

Na de laatste ijstijd – 22.000 jaar geleden – stijgt de temperatuur. Vanaf 8500 v.Chr. stijgt de zeespiegel steeds sneller. Een aardverschuiving aan de Noorse kust leidde tot een tsunami die een definitief einde maakte aan Doggerland.

Huidige gevangenissen humaner, maar blijf er liever uit

Ingang gevang Veenhuizen, Esserheem.

De Maatschappij van Weldadigheid is opgericht in 1818. Ze bestond uit vijf koloniën in en om Veenhuizen, eerst voor arme gezinnen en wezen, vanaf 1823 ook voor bedelaars, landlopers en vondelingen. Er verbleven zo’n zesduizend mensen die onder meer werkten op boerderijen en in de stoom-katoenspinnerij/weverij.

Een cel meet ongeveer 10 m2.

Later liet het Rijk in Veenhuizen twee gevangenissen bouwen. Tegenwoordig omvat de Penitentiaire Inrichting Veenhuizen vier locaties: Norgerhaven, Esserheem, Klein Bankenbosch en Groot Bankenbosch. Een van de bekendste bajesklanten daar was topcrimineel Cor van Hout.

In het Gevangenismuseum in Veenhuizen krijg je een indruk hoe belabberd het leven is in een gevangenis. Valt het mee? Bedenk dat de straf pas begint als je eruit bent. Voor beroepscriminelen geldt dit niet, die gaan meestal door op het criminele pad. Behoor je niet tot die groep dan ondervind je algauw de nadelen. Denk aan het bijna nooit meer kunnen uitoefenen van (passend) werk, het niet kunnen afsluiten van een hypotheek of lening en langdurig in contact staan met de reclassering. Niet fijn.

Delicten

De meeste gedetineerden zitten vast voor het plegen van een vermogensdelict, al of niet met geweld (41%), een puur geweldsdelict (28%) of opiumdelict (17%). Seksuele delicten, het ruïneren van goederen en overige vergrijpen scoren ieder 4%.

In de negentiende eeuw droegen gevangenen maskers, ze mochten elkaar niet zien.

Vergeet bij de gevangenis iedere vergelijking met een hotel. Je staat dag en nacht onder bewaking. ’s Ochtends om half acht gaat de celdeur open, ’s middags om vijf uur gaat hij dicht. Je zit alleen of met een celgenoot. De cel is klein, zo’n tien m2. Er staan een bed, stoel, kast en tafel. Verder een spiegel aan de muur en tegen een wand een toilet en wasbak, vaak ook een douche.

Hout zagen was een belangrijke, maar uiterst zware en monotone bezigheid in een tuchthuis.

Inderdaad, het is karig, maar vergeet niet dat het gevang, tuchthuizen voor mannen, spinhuizen voor vrouwen, uit de zestiende eeuw waarlijk een oord van verschrikking was. Vaak zat je daar de godganselijke dag vastgeketend aan zware boeien en kettingen. Tot vlak na de Tweede Wereldoorlog waren er nauwelijks veranderingen, al waren die kettingen toen allang verdwenen. Sinds de jaren vijftig zijn gevangenissen een stuk humaner,maar blijf er liever uit.

Gepantserd

De rechtbank wijst je naar het gevang. Daar ga naar toe in een speciale boevenauto. Ben je vluchtgevaarlijk of berucht dan brengt een gepantserde auto je naar de cel.

Op het museumterrein staat een gepantserde Mercedes S600, 3800 kilo zwaar. Bekende passagiers waren de Servische president Slobodan Milośovic en topcrimineel Willem Holleeder, De Neus.

Meer weten over het cachot Veenhuizen? Lees https://www.bajesverhalen.nl/de-zware-jongens-van-veenhuizen-2/  Al schept het wel een bijzonder beeld van dit gevang.