Home

Alles verandert bliksemsnel

De wereld is in nauwelijks 20 jaar totaal veranderd. Internet is de nieuwe Werkelijkheid geworden. Ruim 100 jaar geleden brachten telegraaf, telefoon, stoomboot, en trein, later het vliegtuig ons vooruit. Het ging snel, maar nooit zo snel als nu.

Onze wereld is veranderd in een dorp. Financiën, handel en industrie zijn uitgegroeid tot een georganiseerde productieketen. In dit ‘werelddorp’ met 7 miljard inwoners draait het om globalisering: het openstellen van grenzen voor de gemakkelijke verplaatsing van goederen en diensten.

Die ontwikkeling gaat razendsnel. Alleen een crisis, recessie of oorlog kan er een eind aan maken. Maar zijn de puinhopen aan de kant geschoven dan draait alles gewoon weer door en wellicht nog sneller dan voorheen.

Op deze site wil ik de veranderingen in de wereld volgen. Niet zoals een krant of tijdschrift doet, maar door alleen datgene eruit te pikken wat ik belangrijk vind.

Nederland in WO 1 nu gratis te lezen. Het boek verscheen in 2014.

nederland in wo1

Nederland in wo1


De viervoudige moord in Doezum

IJe Wijkstra

Ik struin graag  over oude begraafplaatsen, zeker in coronatijd zijn het de meest veilige oorden. Soms verbergt de stilte van een graf een bijzondere verhaal. Zoals deze graven van twee rijksveldwachters op de Groningse begraafplaats Esserveld. In 1929 werden ze, samen met twee gemeenteveldwachters, in Doezum neergeschoten door IJe Wijkstra, die niets op had met het gezag.

IJe krijgt in 1928 een verhouding met de vrouw van zijn vriend, die zit in het gevang.

Het graf van de twee rijksveldwachters op de begraafplaats Esserveld, Groningen.

Aaltje Wobbes – van der Tuin laat haar zes kinderen in de steek en trekt in bij IJe. Daarop eist Justitie de vrouw te spreken. Burgemeester Bonnema van Grootegast voorziet problemen, hij weet dat IJe een stroper is en uitstekend schiet, daarom stuurt hij vier veldwachters op pad om Aaltje naar Groningen te brengen.

Het is somber en bar koud weer die vroege vrijdagochtend 18 januari 1929 als de veldwachters de woning van IJe naderen. IJe wacht ze op met een karabijn. Wie het eerst schoot is nooit opgehelderd, maar al snel liggen er twee gemeenteveldwachters, Aldert Meijer en Mient van der Molen, en twee rijksveldwachters, Herman Hoving en Jan Werkman, dood op de grond. IJe snijdt hen de keel door, daarna steekt hij zijn huis in brand. Zelf is hij slechts licht gewond.

Na behandeling in het ziekenhuis wordt hij gearresteerd. Hij krijgt levenslang, in hoger beroep is dat bijgesteld naar twintig jaar. Uiteindelijk belandt hij in een krankzinnigengesticht in Woensel. Aaltje komt een jaar in het gevang. IJe Wijkstra sterft in 1941 aan tbc, hij is begraven in Eindhoven. Aaltje hield tot aan haar dood in 1985 vol dat IJe niet de eerste schoten loste.

In Doezum herinnert een monument aan deze moordpartij die het hele land beroerde.Op de steen een bordje met de tekst:

‘Wanneer je geest gaat zwerven met de wind, doe je, alleen en onbewaakt, anderen en dus ook jezelf kwaad’.

De moord is in 1980 verfilmd door Pieter Verhoeff. Het teken van het beest won een jaar later het gouden kalf voor beste speelfilm. Zie de speelfilm hier.

Lees het bericht over de moord in het Dagblad van het Noorden: https://www.delpher.nl/nl/kranten/view?coll=ddd&identifier=ddd:010668615:mpeg21:a0015

Nico Boven, verzetsstrijder vol moed

Verzetsstrijder Nico Boven is en blijft een held. In de oorlog was hij er medeverantwoordelijk voor dat ruim driehonderdduizend mensen een geschikt onderduikadres vonden.

Tijdens de bezetting was Nico de Lange zijn schuilnaam, zijn echte naam was Evert van

Nico Boven

Evert – Nico – (van) Boven.

Graf van Nico Boven in Oosterbeek.

Boven. Op zijn graf in Oosterbeek is zijn achternaam aangevuld met zijn schuilnaam.

In 1944 bevrijdde Boven Frits Slomp uit De Koepelgevangenis in Arnhem. Slomp was tot voor kort de leider van de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers (LO) geweest.

Via zijn broer, Christiaan Frederik, kwam Nico terecht in de Landelijke Organisatie voor Hulp aan Onderduikers. De LO. was opgericht door dominee Frits Slomp, alias Frits de Zwerver, uit Heemse bij Hardenberg. Nico Boven stond aan het hoofd van de Gelderse afdeling van de LO. Het hoofdkwartier was gevestigd in het – niet meer bestaande – pension ’t Hemeldal aan de Oranjelaan 6 in Oosterbeek.

Dominee Slomp opereerde secuur, maar kon – en dan vooral in zijn preken – soms roekeloos tekeer gaan tegen de moffen. Het kostte hem uiteindelijk zijn leiderschap. Kort daarna – op 1 mei 1944 – arresteerde de marechaussee hem in Ruurlo. Ze dachten eerst dat hij een Jood was. De ontspoorde Nederlanders overhandigden hem aan de Sicherheitsdienst (SD) in Arnhem.

De Duitsers hadden er aanvankelijk geen benul van dat ze een heel grote vis te pakken hadden. Maar het verzet vreesde het ergste, het onbegrip over de vangst kon niet lang duren, dachten ze, en waren als de dood dat hij straks op de pijnbank van de SD namen zou gaan prijsgeven.

Op 11 mei zou hij worden overgebracht naar het Oranje Hotel in Scheveningen, zo ver

Koepelgevangenis Arnhem anno 2020.

kwam het niet. Die dag bevrijdde een Knokploeg de Zwerver samen met nog een verzetsman. Via ’t Hemeldal ging hij naar de psychiatrische kliniek in Wolfheze. Vandaar bivakkeerde hij een tijdje in een mausoleum op de begraafplaats in Wageningen waarna hij onderdak kreeg bij een bejaard echtpaar. In de Hongerwinter keerde hij terug, eerst naar Drenthe en rond de bevrijding naar Overijssel. Hij stierf in 1978.

Neuengamme

Voor Nico de Lange zag het er evenwel heel anders uit. Als represaille grepen de Duitsers zijn oom, die eigenaar was van ’t Hemeldal. Nico zette alles in werking om zijn oom te bevrijden. Op 11 juni 1944 volgde er een overval op het huis van bewaring in Arnhem, daarbij kwamen zijn oom, Eef Zwarts, en ruim vijftig andere verzetsmensen vrij. Nico dook onder op een boerderij in Heelsum, daar werd hij gearresteerd.

Via concentratiekamp Vught ging Nico naar het kleine werkkamp Husum-Schewing, een van de vele satellieten van het Konzentrationslager Neuengamme bij Hamburg. In het hoge noorden van Duitsland stond hij dagelijks tot aan zijn middel in het ijskoude water en groef – volkomen nutteloos – tankwallen. Op 4 november 1944 stierf hij aan de gevolgen van dit slopende werk. Hij werd niet ouder dan 24 jaar.

Ruim tien jaar na de oorlog – 9 mei 1955 – kreeg hij een eervolle herbegrafenis op de Algemene Begraafplaats in Oosterbeek. De gemeente Renkum gaf de Parallelweg langs het spoor Arnhem-Utrecht de naam Nico Bovenweg. Jaarlijks gaat de Airborne wandeltocht over deze weg, al zal het merendeel van de wandelaars er geen moment bij stilstaan wie toch die Nico Boven was.

Henk Feldmeijer, oprichter Nederlandsche SS

De beminnelijke woorden op het graf van Henk Feldmeijer komen van zijn

Graf van de SS’er Henk Feldmeijer op de begraafplaats Esserveld, Groningen.

familie, want de meeste Nederlanders zullen er heel geheel anders over denken. In plaats van ‘in dierbare herinnering’ hadden ze liever ‘loop naar de duivel’ of zoiets op zijn grafsteen zien staan. Spierwit had die steen ook niet gehoeven, want de kleur valt te veel en te snel op tussen de donkere bomen van de begraafplaats Esserveld in Groningen.

Feldmeijer –  zijn achternaam begon oorspronkelijk met een V, maar zijn vader liet die veranderen – was een fascist, fanatiek lid van de Waffen-SS, oprichter en voorman van de Nederlandsche SS.

De verstandhouding met Reichsführer Heinrich Himmler en politiechef Hans Albin Rauter was uitstekend. Hoewel hij een vooraanstaand NSB’er was en leider van de Mussert-Garde, een paramilitaire organisatie die veel leek op de SS, liet hij nooit na om Mussert te kleineren.

Binnen de NSB kreeg de wis- en natuurkundestudent Feldmeijer geen aandacht van

Henk Feldmeijer.

Mussert als het over de SS ging, vandaar dat hij contact aanknoopte met de SS in Duitsland. Samen met kameraad Meinoud Rost van Tonningen – president van De Nederlandsche Bank – kwam de Mussert-garde van de grond. Van Himmler kreeg hij – zeer tegen de zin van Mussert, die zo dom was te denken dat de Duitsers hem de macht in Nederland zouden gunnen – in 1940 opdracht de Nederlandsche SS – later Germaansche SS – op te richten. Zo’n 25.000 Nederlanders tekenden voor die boevenbende, een groot deel daarvan belandde uiteindelijk in de Waffen-SS, waar er zo’n 6.000 sneuvelden.

Feldmeijer diende in Rusland en de Balkan, aan moed was geen gebrek, hij ontving het IJzeren Kruis 2e klasse. In 1943, terug in Nederland, was hij betrokken bij represailles op burgers, ze werden veelal geëxecuteerd na aanslagen door het verzet. Later kreeg hij het bevel over de Landstorm Nederland – een bijeengeraapte Waffen SS-divisie bestaande uit Nederlanders. In die functie werd hij op 22 februari 1945 bij Raalte door een Brits vliegtuig neergeschoten. Zijn dood was landelijk nieuws. De uitvaartplechtigheid vond plaats in Paleis Het Loo in Apeldoorn. De kist zonk weg boven die van zijn nicht Riemke Wolf.